የአቶ ወልደማርያም ካሳ እና የልጆቻቸው የሕይወት ታሪክ

የኋሊት ጉዞ ወደ ትውልድ ምድር

አቶ ወልደማርያም ካሳ በዋና ከተማዋ አዲስ አበባ ለብዙ ዓመታት በግንባታና በምሁርነት ሙያቸው ደምቀው ካገለገሉና አሻራቸውን ካኖሩ በኋላ፣ የቀደመ ፍቅራቸውና ናፍቆታቸው ወደሳባቸው ወደ ትውልድ ቀያቸውና ወደ አባቶቻቸው ምድር ተመለሱ። በትውልድ መንደራቸውም እንደገና ኑሮአቸውን በመመሥረት፣ በግብርና (በእርሻ) ሥራ ላይ የተሰማሩ ሲሆን፣ በተማሩት የቤተ ክርስቲያን ዕውቀት መሠረትም በጽሕፈት ሥራ ላይ ተጠምደው ቤተሰባቸውን በሐቅና በክብር ያስተዳድሩ ነበር።

የዕድሜ ማጠናቀቂያና የቅድስና አገልግሎት

የአቶ ወልደማርያም የዕለት ተዕለት ሕይወትና አብዛኛው ጊዜያቸው የሚያልፈው በታላቁ የቁም ጽሕፈት ስራ ላይ ነበር። ከመጻፍ ጎን ለጎንም ሙሉ ልባቸውንና ጉልበታቸውን ለእግዚአብሔር ቤት በመስጠት፣ የቤተ ክርስቲያንን ቅጥር ግቢ በበጎ ፈቃደኝነት ያጥሩ፣ ከብቶችና እንስሳት እንዳይገቡ ይጠብቁ እንዲሁም ቤተክርስቲያንን በትጋት ያገለግሉ ነበር። እግዚአብሔር በሰጣቸው የምህንድስናና የግንበኝነት ክህሎት በመጠቀምም በርካታ አብያተ ክርስቲያናትን በማነጽ ረገድ ታሪክ የማይረሳው አሻራ ጥለዋል። ከእነዚህም መካከል፡ የጀር ገዳም ቤተ ክርስቲያን፣ የሥላሴ ቤተ ክርስቲያን፣ እና የወዶ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያንን በዋና አነጽነትና ግንቢነት የሠሩት እሳቸው ነበሩ።

የኃላፊነት ሚዛንና የጠላት ወረራ

የአቶ ወልደማርያም ካሳን ያለጊዜው መለየት ተከትሎ፣ ታናናሽ ወንድ ልጆችን ተንከባክቦ የማሳደጉ ከባድ የቤት ሥራና ሙሉ ኃላፊነት በባለቤታቸው በወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ ትከሻ ላይ አረፈ። ይህ የቤተሰብ ፈተና ሳያበቃም፣ አገሪቱ ሌላ ታላቅ የታሪክ ማዕበል ውስጥ ገባች፤ ፋሺስት ጣሊያን የቀደመውን የአድዋ ጦርነት የታሪክ ሽንፈት ቂም ለመወጣት ኢትዮጵያን በግፍ ወረረች። በዚያ አሰቃቂ የጦርነት ወቅት፣ በተለይም በትውልድ ቀያቸው በወዶ አካባቢ የጠላት ጦር በርትቶ ወረራ በመፈጸሙ ምክንያት፣ ወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ ሦስት ታናናሽ ልጆቻቸውን ይዘው ለመሰደድ ተገደዱ።

የስደት ጉዞ ወደ ቃሲም ሥላሴ

ወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ ልጆቻቸውን ይዘው መጠጊያ ፍለጋ የተጓዙት፣ ወደ ቃሲም ሥላሴ ወደምትኖረው ታላቅ እህታቸው ወደ ወይዘሮ ወለተማርያም (አበባ) ዘንድ ነበር። ወይዘሮ ወለተማርያም (በኋላ መንፈሳዊ ሕይወትን መርጠው እማሆይ የተባሉት)፣ በወቅቱ የታወቁትና ዝነኛው ባላባትየአቶ ተክሉ አረዶ ባለቤት የነበሩ ቢሆንም፣ አቶ ተክሉ ግን የአገራቸውን ዳር ድንበር ለማስከበር ሲጋደሉ በጠላት እጅ ተገድለው (ተሰውተው) ስለነበር ቤቱ የሐዘንና የችግር ማዕከል ነበር። እናት ወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ በዚያ የመከራ ወቅት አብረዋቸው የነበሩት ሦስቱ ልጆቻቸው፡- ሣህለማርያም፣ አምደብርሃን እና ብርሃነሥላሴ ነበሩ።

የልጆቹ የተጋድሎና የአገልግሎት መስመር

የቤተሰቡ ልጆች በዚያ የፈተና ወቅት እያንዳንዳቸው ለአገራቸውና ለሃይማኖታቸው የበኩላቸውን ዋጋ ከፍለዋል፡

አምደብርሃን ወልደማርያም፦ የወራሪውን የጣሊያን ጦር ለመመከትና አገሩን ነፃ ለማውጣት ወደ ጦር ግንባር በመጓዝ፣ በወቅቱ በጀግንነት ይዋጋ ከነበረው ከታላቅ ወንድሙ ከአቶ ዓለሙ ወልደማርያም ጋር በመቀላቀል በጠላት ላይ ተጋድሎ አድርጓል።

ሣህለማርያምና ብርሃነሥላሴ፦ በቃሲም ሥላሴ ተጠልለው በነበሩበት ወቅት፣ ታሪካዊውን የቃሲም ሥላሴ ቤተ ክርስቲያንን በጥሩ ሥነ ምግባር ያገለግሉ ነበር። ይሁንና ወንድማቸው ሣህለማርያም በጽኑ በመታመሙ ምክንያት፣ የዚህችን ዓለም ድካም አጠናቆ ሚያዝያ ፳፬ (24) ቀን ፲፱፻፴፩ (1931) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም በሞት አረፈ። ታናሽ ወንድማቸው ብርሃነሥላሴ ግን ከአቶ ከበደ ጋር በመሆን በቃሲም ሥላሴ ቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ አገልግሎቱን በትጋት ቀጥሏል።

የድል ጮራ፣ ወደ ቀዬ መመለስና የሕይወት ፍጻሜ

ያ አምስት ዓመት የፈጀው ጥቁር የመከራና የፋሺስት ጣሊያን የወረራ ዘመን አብቅቶ፣ ኢትዮጵያ በጀግኖች ልጆቿ ተጋድሎ ጠላትን ድል አድርጋ ነጻነቷን አወጀች። አገር ሰላም ሲሆንም፣ ብርቱዋ እናት ወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ በሕይወት የተረፈውን ልጃቸውን ብርሃነሥላሴን ይዘው በኩራት ወደ ቀደመ ትውልድ ቀያቸው ተመለሱ።

ከዚህ ታላቅ የድል ታሪክ በኋላ፣ ልጆቻቸው በሙሉ በተለያዩ የሥራ መስኮች በመሰማራት አገራቸውንና ማኅበረሰባቸውን በቅንነት ማገልገል ጀመሩ። እድሜያቸውን በሙሉ ለልጆቻቸው ፍቅር፣ ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎትና ለጽናት የሰጡት ወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ (በኋላ መንፈሳዊ ሕይወትን መርጠው እማሆይ የተባሉት)፣ በዕድሜ ጠግበው ሐምሌ ፲፱ (19) ቀን ፲፱፻፵፮ (1946) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።

ውልደትና የቤተሰብ በረከት

የዚህ ታላቅና የተከበረ ቤተሰብ የበኩር ልጅ የሆኑት አቶ ኃይለጊዮርጊስ (በቅጽል ስማቸው ግርሻ ወይም በቀለ የሚባሉት)፣ በ፲፱፻ (1900) ዓ.ም.በዕንሳሮ ወረዳ ልዩ ስሙ ወዶ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል በተባለው ታሪካዊ ስፍራ ከአባታቸው ከአቶ ወልደማርያም ካሳና ከእናታቸው ከወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ (በኋላ እማሆይ) ተወለዱ። እንደ በኩር ልጅነታቸው የቤተሰቡ የመጀመሪያ የደስታና የፍቅር ምንጭ በመሆን በክብር አደጉ።

የመጀመሪያ ደረጃ የቤት ውስጥ ትምህርት

አቶ ኃይለጊዮርጊስ ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስ፣ በጥልቀት የተማሩና የምሁርነት ጸጋ የነበራቸው አባታቸው አቶ ወልደማርያም፣ የቀደመውን የኢትዮጵያዊያን ሥርዓት በመከተል የልጃቸውን የትምህርት መሠረት በቤታቸው ውስጥ ጣሉ። አባታቸው በታላቅ ትዕግሥትና ፍቅር ከፊደል መቁጠር ጀምሮ እስከ ዳዊት መድገም ድረስ ያለውን የመጀመሪያ መንፈሳዊ ትምህርት በቤት ውስጥ በሚገባ አስተማሯቸው። ይህ የቤት ውስጥ ኮትኩቶ ማሳደግ፣ በኋላ ላይ ታናናሽ ወንድሞቻቸውን በቤት ውስጥ መልሰው እንዲያስተምሩ የተከተሉት የታላቅነት መሪ እሴት ሆኗቸዋል።

የሊቃውንት ትምህርትና የመንፈሳዊ ዕውቀት ከፍታ

በቤት ውስጥ የነበራቸውን መሠረታዊ ትምህርት ካጠናቀቁ በኋላ፣ ወደ ጥልቁ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት ተሻገሩ። በትውልድ ስፍራቸው በቱሉ ሞጆ ሚካኤል አካባቢ በወቅቱ በነበሩትና እጅግ በሚታወቁት ታላቁ አባት በአለቃ አደለኝ (የኔታ አደለኝ) ዘንድ በመቅረብ የአቋቋም፣ የዜማ፣ የቅዳሴና የቅኔን ረቂቅ ትምህርት በጥልቀት ተምረዋል። በዚህም የአባታቸውን የምሁርነት ፈለግ በመከተል፣ በዕውቀትና በሥነ-ምግባር የታነጹ ትልቅ ሰው ለመሆን በቁ።

የዕውቀት አድማስን ማስፋትና የጉዞ ዘመን

በትውልድ ቀያቸው ያገኙትን መንፈሳዊ መሠረት ይዘው፣ ይበልጥ ወደ ላቀ የዕውቀት ማማ ለመሰናዶ ታሪካዊውና ታላቁ የደብረ ሊባኖስ ገዳም አቀኑ። በዚያም የምስጢራት መክፈቻ የሆነውን የመጻሕፍት ትርጉምና የቅዱሳት መጻሕፍት አንድምታ ትርጓሜን በጥልቀት አጠኑ። ይሁንና ዕውቀትን የመሻት ጥማታቸው በዚህ ስላልተገታ፣ በወቅቱ የቅኔና የሊቃውንት መፍለቂያ ወደነበረችው የጎጃም ምድር በመጓዝ፣ በርካታ ረቂቅ መንፈሳዊና ማኅበራዊ ዕውቀቶችን ሸምተው በታላቅ ስኬት ተመለሱ። አቶ ኃይለጊዮርጊስ የማይረዱትና የማይገባቸው የቤተ ክርስቲያን ምስጢርም ሆነ ትምህርት ያልነበረ ሲሆን፣ እነዚህን ሁሉ በወቅቱ ትልቅ ክብር የሚሰጣቸውን የሊቃውንት ዕውቀቶች በማስመዝገባቸው በማኅበረሰቡ ዘንድ እጅግ የተከበሩና የተደነቁ ሰው ነበሩ።

ከመንፈሳዊ እውቀት ወደ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ እና ንግድ

አቶ ኃይለጊዮርጊስ በሃይማኖታዊ ዕውቀት ብቻ ሳይወሰኑ፣ ዘመናዊውን ዓለምም አጣምረው የሄዱ ብሩህ ሰው ነበሩ። ወደ አዲስ አበባ በመምጣት በተለያዩ መሥሪያ ቤቶች ውስጥ በታማኝነት ከማገልገላቸውም በላይ፣ በዚያ ዘመን እንደ ትልቅና ብርቅዬ የቴክኖሎጂ ውጤት ይታይ የነበረውን የ"ቴሌ ኦፕሬተርነት" ሙያ ተምረው በሥራ ላይ በመሰማራት አገራቸውን አገልግለዋል።

በመቀጠልም የዕውቀትና የሥራ አድማሳቸውን ይበልጥ በማስፋት፣ ወደ ደቡብ የሀገሪቱ ክፍሎች ማለትም ወደ ጎፋ፣ ጨንቻ እና ከፋ በመጓዝ የተለያዩ ማኅበራዊና መንግሥታዊ ተግባራትን በብቃት አከናውነዋል። ከዚህም ጎን ለጎን፣ ከአንዱ የሀገሪቱ ክፍል ወደ ሌላው ክፍል በመዘዋወር በወቅቱ ሰፊ ጥረትና ብልሃት ይጠይቅ የነበረውን የንግድ ሥራ በተሳካ ሁኔታ ያከናውኑ ነበር። ይህ ሁለገብ ስብዕናቸው አሳድገው ለቁምነገር ላበቋቸው ታናናሽ ወንድሞቻቸው ትልቅ የፈጠራና የሥራ ወዳድነት አርአያ ሆኗቸዋል።

ወደ ትውልድ ምድር መመለስና የቤተሰብ ደራሽነት

ያ የጠላት ወረራና የአምስት ዓመቱ የመከራ ዘመን ሲያልፍ፣ ኃይለጊዮርጊስ በዳር አገር የነበራቸውን የብዙ ዓመታት ቆይታ አብቅተው ወደ ውድ የትውልድ አገራቸው ወደ ወዶ ተመለሱ። ሲመለሱም ልጃቸውን ጌጤ ግርሻን (ኃይለጊዮርጊስ) አስከትለው ነበር።

በወቅቱ የአባታቸውና የእናታቸው መሬት ትልቅ ፈተና ገጥሞት ነበር፤ ሁለት ወንድሞቻቸው በውትድርና ተመልምለው ወደ ሐረር የዘመቱ ሲሆን፣ ሌሎቹ ወንድሞቻቸው ደግሞ በአዲስ አበባ ከተማ በተለያዩ ሥራዎች ላይ ተሰማርተው ስለነበር፣ የሰፊው የወላጆቻቸው መሬት የሚያርሰውና የሚንከባከበው አጥቶ ጦም አድሮ ነበር። በዚህ አስቸጋሪ ወቅት የበኩር ልጁ አቶ ግርሻ (ኃይለጊዮርጊስ) ለወላጆቻቸው መሬትና ቅርስ ደራሽ በመሆን፣ የእርሻውን ሥራ በንቃት ተረክበው መሬቱን መልሰው አለሙት።

የባለሥልጣናቱ አመኔታና የማኅበረሰብ መሪነት

አቶ ግርሻ ከታወቀው የግብርና ሥራቸው ጎን ለጎን፣ በትልቅነታቸውና በታማኝነታቸው ምክንያት በወቅቱ በንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት ታዋቂ ባለሥልጣን የነበሩትንና የንጉሡእንደራሴ የነበሩትን የታላቁን ሰው ቢትወደድ መኮንን እንዳልክላቸውየፊት ቤት ጠባቂና ባለሙያ ሆነው በታማኝነት አገልግለዋል።

እሳቸው በጥልቀት የተማሩ ከመሆናቸውም በላይ፣ መጻሕፍትን ያለማቋረጥ የሚያነቡ፣ አዋቂ፣ አስተዋይና አንደበተ ርቱዕ (ንግግር አዋቂ) ሰው ነበሩ። በዚህም የተነሳ በተለይም ለቤተ ክርስቲያን አባቶችና ሊቃውንት ሳይቀር ጥልቅ የሆኑ የመጻሕፍትን ትርጓሜ መልሰው ያስተምሩና ያብራሩ ነበር።

በተጨማሪም በየዓመቱ የዘመን መለወጫ (ዕንቁጣጣሽ) በደረሰ ቁጥር፣ የዘመኑን መባቻ፣ የዓመቱን ቀናትና የዕለታትን መግለጫ የሚያሰላውን "የአቡሻኽር (የአብቀቴ)"የባሕረ ሐሳብ ስሌት መላውን ሕዝብ በመሰብሰብ በይፋ የሚያሳውቁትና የሚተረጉሙት እሳቸው ነበሩ። ይህንን ብርቅዬና ረቂቅ የቅዱሳን መጻሕፍትና የቁጥር ዕውቀትም ለታናሽ ወንድማቸው ለብርሃነሥላሴ ወልደማርያም በሚገባ አስተምረው አውርሰውታል።

ግርማ ሞገስና የሕይወት ፍጻሜ

አቶ ግርሻ ባላቸው ዕውቀት ብቻ ሳይሆን በቁመናቸውም ቢሆን በሕዝብ ዘንድ የሚታወቁ፣ ልዩ ግርማ ሞገስ ያላቸውና የሚያምሩ ትልቅ የሀገር ሽማግሌ ነበሩ። ይሁንና የሰው ልጅ በዚህች ምድር ላይ ምንም ያህል ታላቅ ሥራ ቢሠራና አሻራ ቢጥል፣ ምድራዊ ጉዞው ማክተሙ የማይቀር እውነታ ነውና—አቶ ኃይለጊዮርጊስ (ግርሻ) በተወለዱ በ፹፬ (84) ዓመታቸው፣ ሰኔ ፳፯ (27) ቀን ፲፱፻፹፫ (1983) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም ድካም አርፈው በሞት ተለዩ።

ውልደትና የመጀመሪያ ዕድሜ

የዚህ ታላቅ ቤተሰብ ሁለተኛ ፍሬ የሆኑት የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም፣ በ፲፱፻፮ (1906) ዓ.ም. ከአባታቸው ከአቶ ወልደማርያም ካሳና ከእናታቸው ከወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ (እማሆይ) በትውልድ ቀያቸው በወዶ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስም፣ እንደ ታላቅ ወንድማቸው ሁሉ በአባታቸው በአቶ ወልደማርያም ቀጥተኛ ክትትል ከፊደል መቁጠር ጀምሮ እስከ ዳዊት መድገም ድረስ ያለውን መሠረታዊ ትምህርት በቤት ውስጥ በሚገባ አጠናቀቁ። በመቀጠልም በአካባቢው በነበሩት ታላቁ መምህር በየኔታ አደለኝ ዘንድ በመቅረብ የቤተ ክርስቲያንን ረቂቅ ዕውቀት የቀሰሙ ሲሆን፣ በትውልድ መንደራቸው በሚገኘው በቱሉ ሞጆ ቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያንበድቁና ማዕረግ እግዚአብሔርንና ማኅበረሰቡን በቅንነት አገልግለዋል።

የጀግንነትና የውስጥ አርበኝነት ተጋድሎ

የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም በቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ላይ ሳሉ፣ ፋሺስት ጣሊያን እናት አገራችንን ኢትዮጵያን በግፍ የደፈረበትና የወረረበት ታሪካዊ ፈተና ገጠመ። በዚያን ወቅት የአገሪቱ ጀግኖች ልጆች የአገራቸውን ዳር ድንበርና ነጻነት ለማስጠበቅ፣ ክብራቸውን ላለማስደፈር በዱር በገደሉ ተሰማርተው ከወራሪው ኃይል ጋር የተፋለሙበት የፈተና ጊዜ ነበር። ጠላትን ለማሳፈርና የአገሪቱን ሉዓላዊነት ለመመለስ የወገን ኃይሎች በሁለት ግንባር ተሰለፉ፤ ግማሹ በዱር በገደሉ በገሃድ ሲዋጋ፣ ግማሹ ደግሞ በከተማና በጠላት ምሽግ ውስጥ ሆኖ "ውስጥ አርበኝነት" ተሰለፈ።

በዚህ ታላቅ አገራዊ ጥሪ ላይ የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም አንገታቸውን አልደፉም፤ ሕይወታቸውን ለእናት አገራቸው አሳልፈው በመስጠት በ"ውስጥ አርበኝነት" በቆራጥነት ተሰለፉ። የጠላትን እንቅስቃሴ በንቃት በመከታተል፣ እጅግ ምስጢራዊ የሆኑ ወታደራዊ መረጃዎችን ለጫካ አርበኞች በማቀበልና በመረጃ መረብነት በማገልገል፣ እናት ሀገራቸውን ከሌሎች አርበኞች ጋር በመሆን በልዩ ጥበብና ጀግንነት ተፋልመዋል። ይህ የውስጥ አርበኝነት ተጋድሎ ከፍተኛ ጥንቃቄና ጀግንነት የሚጠይቅ የነበረ ቢሆንም፣ እሳቸው ግን ለአገራቸው ነጻነት ሲሉ መስዋዕትነትን መርጠዋል።

የድል ጮራና ወደ ሰላማዊ ሕይወት መመለስ

በመጨረሻም የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያምና የሌሎች ጀግኖች የኢትዮጵያ አርበኞች ያደረጉት ተወዳዳሪ የሌለው መራራ ተጋድሎ ፍሬ አፍርቶ፣ አገራችን ኢትዮጵያ ወራሪውን ኃይል ድል አድርጋ ነጻነቷን በክብር ተጎናጸፈች። ከዚህ ታላቅ ታሪካዊ ድልና የአገር ነጻነት በኋላ፣ የሀምሳ አለቃ ዘውዴ የነበራቸውን ወታደራዊና አርበኝነት ተልዕኮ አጠናቀው በኩራት ወደ ውድ ትውልድ አገራቸው ተመለሱ። በትውልድ ቀያቸውም በመቀመጥ ሰላማዊውን ሕይወት በመምረጥ፣ በግብርናና በእርሻ ሥራ ላይ ተሰማርተው ቤተሰባቸውን በሐቅና በክብር ማስተዳደር ጀመሩ።

ወደ ወታደራዊ አገልግሎት መመለስና በሐረር ጦር አካዳሚ የነበረ ዘመን

የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም በትውልድ ቀያቸው በእርሻ ሥራ ላይ ጥቂት ጊዜ እንደቆዩ፣ ሌላ አዲስ የአገር ጥሪና የታሪክ ምዕራፍ ተከፈተ። በወቅቱ ወንድማቸው አቶ ዓለሙ ወልደማርያም ከግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በተሰጣቸው ልዩ ንጉሣዊ ትእዛዝ መሠረት፣ አዳዲስ ወታደሮችን የመመልመል ታላቅ ኃላፊነት ተጥሎባቸው ነበር። በዚህም መሠረት፣ ዘውዴከዕንሳሮ ወረዳ ከተመለመሉ ወጣቶች ጋር በመሆን ወደ ሐረር ለወታደራዊ ሥልጠና ተላኩ።

ሥልጠናቸውን በታላቅ ብቃት ካጠናቀቁ በኋላ፣ በታዋቂውና በታሪካዊው የሐረር ጦር አካዳሚ (የጦር ትምህርት ቤት) ውስጥ በግምጃ ቤት ኃላፊነት ተመድበው ለረጅም ዘመናት በታማኝነት አገልግለዋል። የሀምሳ አለቃ ዘውዴ በአካዳሚው በነበራቸው የአገልግሎት ዘመን በሥራቸው እጅግ ጎበዝ፣ ታታሪ፣ ጠንቃቃ፣ እውነተኛና እምነት የሚጣልባቸው ነበሩ፤ የተሰጣቸውንና የተሰማሩበትን የሀገር አደራ በከፍተኛ ኃላፊነት ስሜት የሚወጡ ትጉህና ንቁ ወታደር በመሆን በሥራ ባልደረቦቻቸውና በባለሥልጣናት ዘንድ ተመስክሮላቸዋል።

የአገልግሎት ማጠቃለያና ወደ ፍቼ ከተማ መሸጋገር

በሐረር ጦር አካዳሚ ለብዙ ዓመታት በላቀ ብቃት ካገለገሉ በኋላ፣ ወደ ዋና ከተማዋ አዲስ አበባ በመዛወር በታዋቂው አራተኛ ክፍለ ጦር ውስጥ በንብረትና በስንቅ ግምጃ ቤት ኃላፊነት ላይ ተመድበው አገራቸውን ማገልገላቸውን ቀጠሉ። የዕድሜና የአገልግሎት ዘመናቸውን በክብር ካጠናቀቁ በኋላም፣ በክብር በጡረታ ተገለሉ። ከረጅም የወታደራዊና የአርበኝነት ሕይወት በኋላም፣ የእርጅና ዘመናቸውን በሰላም ለማሳለፍ ወደ ፍቼ ከተማ በመግባት ኖሩ።

ስብዕና፣ ወታደራዊ ግርማና የሕይወት ፍጻሜ

የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም ለዓይን የሚማርኩ፣ ቀጥ ያሉና ሙሉ ወታደራዊ ቁመናና ግርማ የተላበሱ ውብ ሰው ነበሩ። ለአለባበሳቸውና ለግል ንጽህናቸው ልዩ ጥንቃቄ የሚያደርጉ፣ ለሥርዓት የሚጨነቁ፣ ራሳቸውን አክብረው የሰውንም ክብር በአግባቡ የሚጠብቁ ጨዋ ነበሩ። በሕይወታቸው ውስጥ ለነገሮች ሁሉ ልዩ ጥንቃቄ የሚያደርጉ፣ ፍጹም ታማኝ፣ ሀቀኛ፣ አስመሳይነትንና ውሸትን ፈጽሞ የማይወዱ እውነተኛ፣ ቀናና ባለማዕረግ አባት ነበሩ።

ይሁንና ምድራዊ ሕይወት በሞት መደመደሙ የማይቀር የሰው ልጅ ዕጣ ፈንታ ነውና—ይህ ታላቅ አርበኛና ወታደር የሀምሳ አለቃ ዘውዴ ወልደማርያም፣ የካቲት ፳፱ (29) ቀን ፲፱፻፺ (1990) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም ድካም አርፈው በሞት ተለዩ።

ውልደት፣ የክብር ማዕረግና የመንፈሳዊ ዕውቀት ከፍታ

በዘመኑ ታላቅ ግርማና ክብር ላላቸው ታዋቂ ሰዎች የሚሰጠውን "ልጅ" የተሰኘውን የክብር ማዕረግ የተጎናጸፉት ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም፣ በ፲፱፻፱ (1909) ዓ.ም. ከአባታቸው ከአቶ ወልደማርያም ካሳና ከእናታቸው ከወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ (እማሆይ) በውድ ትውልድ ቀያቸው በወዶ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስ፣ አባታቸው አቶ ወልደማርያምከፊደል መቁጠር እስከ ዳዊት መድገም ድረስ ያለውን መሠረታዊ ዕውቀት በቤት ውስጥ አስጨበጧቸው። በመቀጠልም በትውልድ መንደራቸው በቱሉ ሞጆ ወዶ ሚካኤል የኔታ አደለኝ ከተባሉት ታላቅ መምህር ዘንድ የቤተ ክህነት ትምህርትን በሚገባ ቀሰሙ።

ልጅ ዓለሙ በዕውቀት የመጠማታቸው ፍላጎት ከፍተኛ ስለነበር፣ ወደ ታላቁና ታሪካዊው የደብረ ሊባኖስ ገዳም አቀኑ። በዚያም የመጻሕፍት ቤትንና የቅኔ ቤትን ትምህርት በጥልቀት የተከታተሉ ሲሆን፣ ብሉይና አዲስ ኪዳንን (የመጽሐፍ ቅዱስን አንድምታ ትርጓሜ) ጠንቅቀው እንደተማሩ ታናሽ ወንድማቸው ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በሕይወት ዘመናቸው በምስክርነት ገልጸውታል።

ከዚህም በተጨማሪ፣ የአባታቸውን ፈለግ በመከተል ረቂቁን የቁም ጽሕፈት ጥበብ ተምረው በርካታ መንፈሳዊ መጻሕፍትን በብራና ላይ በቁም ጽሕፈት ከትበዋል። ትምህርታቸውን አጠናቀው ወደ ወዶ በመመለስ በቱሉ ሞጆ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን በድቁና ማዕረግ ካገለገሉ በኋላ፣ እንደገና ወደ ደብረ ሊባኖስ አቡነ ተክለሃይማኖት ገዳም ተመልሰው በገዳሙ ውስጥ በተማሩት ታላቅ የሊቃውንት ዕውቀት ቤተ ክርስቲያንን በታማኝነት ያገለግሉ ነበር።

የደብረ ሊባኖስ የቅርስ ማዳን ተጋድሎና የአርበኝነት ዘመን

ልጅ ዓለሙ በደብረ ሊባኖስ ገዳም በቅንነት እያገለገሉ ሳሉ፣ ግፈኛውና አረመኔው የፋሺስት ጣሊያን ወራሪ ኃይል ገዳሙን በማቃጠል ታሪክ ይቅር የማይለው ታላቅ ጨፍጫፊ ድርጊት ፈጸመ። በዚያ አሰቃቂ ወቅት፣ ብዙ የገዳሙ አባቶችና መነኮሳት በጠላት ጦር በግፍ ሲጨፈጨፉ፣ ልጅ ዓለሙ ግን ፍርሃትን አሸንፈው ከሌሎች የገዳሙ አባቶች ጋር በመሆን ሕይወታቸውን ለአደጋ አጋልጠው የገዳሙን ብርቅዬ የብራና መጻሕፍትና ታሪካዊ ቅርሶች በምስጢር ደበቁ። በዚህ ብልሃታቸውና ጀግንነታቸውም ታሪካዊ ቅርሶቹና መጻሕፍቱ ከጥፋት ተርፈው ለዛሬው ትውልድ እንዲደነቁ አድርገዋል።

የፋሺስት ጣሊያን ጦር በቅዱሳን አባቶችና በንጹሐን ዜጎች ላይ የሚያደርሰውን በደልና ግፍ በዓይናቸው የተመለከቱት ልጅ ዓለሙ፣ “እንቢ ለሀገሬ፣ እንቢ ለነጻነቴ” በማለት መንፈሳዊ ልብሳቸውን አውልቀው መሣሪያ በማንሳት ወደ በረሃ አቀኑ። በሰሜን ሸዋ በሚገኘው በአርበኞች ሰፈር—በዕንሳሮ፣ በመርሃቤቴ፣ በጀማ በረሃና አካባቢው ባሉ ዱርና ገደሎች ውስጥ ከጠላት ጋር ፊት ለፊት ተፋለሙ። በዚያ የተጋድሎ ዘመን ከታዋቂዎቹ ታላላቅ የጦር መሪዎችና የነጻነት አርበኞች ማለትም ከራስ መስፍን ስለሺ፣ ከደጃዝማች ይልማ በሼ እና ከታዋቂው አርበኛ ከራስ አበበ አረጋይ ጋር በቅርብ በመሆን ታላቅ ጀግንነትን የፈጸሙና አገራዊ ውለታ ያኖሩ ታላቅ አርበኛ ነበሩ።

የነጻነት ዘመን፣ የውትድርና ምልመላና የታሪክ ስንኝ

የአምስት ዓመቱ የመከራ ዘመን አብቅቶ ጣሊያን ከአገራችን ተባሮ ሲወጣ፣ ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ለሀገራቸውና ለወገኖቻቸው የሚጠቅሙ በርካታ ከፍተኛ ተግባራትን ያከናወኑ ታላቅ ሰው ሆኑ። ከነጻነት በኋላ፣ ከግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቀጥተኛ ንጉሣዊ ትእዛዝ ተሰጣቸው፤ ይኸውም የአገሪቱን የመከላከያ ኃይል ለማጠናከር የእንሳሮ ወረዳ ወጣቶችን በውትድርና የመመልመል ኃላፊነት ነበር። ልጅ ዓለሙ ወጣቶቹን በንቃት መልምለው ወደ ሐረር ጦር ትምህርት ቤት በመላክ በዘመናዊ ወታደራዊ ሳይንስ እንዲሰለጥኑ አደረጉ።

በወቅቱ በርካታ የእንሳሮ ወጣቶች ተመልምለው፣ በዘመኑ ብርቅ በነበረው ምድር ባቡር ተጭነው ወደ ሐረር በመጓዝ ሰልጥነው ወታደር በመሆን አገራቸውን በታማኝነት አገልግለዋል። ከእነዚህም የቁርጥ ቀን ልጆች መካከል የገዛ ወንድሞቻቸው የሆኑት የሀምሳ አለቃ ዘውዴ እና ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ይገኙበታል። በዚያን ወቅት የአካባቢው ወጣቶች ለልጅ ዓለሙ ወልደማርያም የነበራቸውን አክብሮት፣ ውዴታና መሪነት የሚገልጽ የሚከተለውን የታሪክ ስንኝ (ዘፈን) በአድናቆት አውጥተውላቸው ነበር፦

የዓለሙ ጥብቆ፣አተለለኝ እኮ፣ዓለሙ ገመዳ፣ቶሎ ቶሎ ንዳ!

የመንግሥት አገልግሎትና የልማት አሻራዎች

ልጅ ዓለሙ ከሐረር ወደ አዲስ አበባ ከተመለሱ በኋላ፣ በተለያዩ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶችና ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶች ውስጥ በከፍተኛ የኃላፊነት ደረጃዎች ላይ ተመድበው አገልግለዋል። በተለይም በመከላከያ ሚኒስቴር ውስጥ በኦዲቲንግ (በሒሳብ ምርመራ) የሥራ መስክ እስከ ውጭ አገር ድረስ በመጓዝ አገራቸውን በታማኝነትና በከፍተኛ እውቀት አገልግለዋል።

ልጅ ዓለሙ ከመደበኛ የመንግሥት ሥራቸው ባለፈ፣ የአገሪቱ መሠረተ ልማት እንዲስፋፋና የሕዝብ ሕይወት እንዲቀየር ሌት ተቀን የሚተጉ የልማት አባት ነበሩ። ካከናወኗቸው በርካታ የልማት ሥራዎች መካከል፣ በወቅቱ እጅግ አስቸጋሪና ከፍተኛ መሥዋዕትነት የተከፈለበት ከሙከጡሪ እስከ ዓለም ከተማ የተሠራው ታላቅ መንገድ እና ማኅበራዊ ትስስርን የፈጠረው የጀማ ድልድይ ግንባታ የእሳቸው ስም በታሪክ መዝገብ ላይ ሁልጊዜ በደመቀ ቀለም ተጽፎ እንዲኖር የሚያደርጉ የልማት ሐውልቶቻቸው ናቸው።

የጀማ በረሃ ትዝታዎችና የታሪክ መዘክር

መርሐቤቴ፣ ዕንሳሮ እና የጀማ በረሃዎች ለልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ሕይወት ልዩና የማይረሱ የታሪክ ትዝታዎች የሞሉባቸው ስፍራዎች ናቸው። እነዚህ ቦታዎች ፋሺስት ጣሊያን አገራችንን በወረረበት ወቅት፣ የኢትዮጵያ ጀግኖች አርበኞች መሸሸጊያ በማድረግ ለጠላት መውጫና መግቢያ ያሳጡባቸው ስልታዊ የምሽግ ቀጠናዎች ነበሩ። ከእነዚህ የቁርጥ ቀን ጀግኖች መካከል አንዱ ልጅ ዓለሙ በመሆናቸው፣ በእነዚህ በረሃዎችና ወረዳዎች ውስጥ ከአርበኞች ጓዶቻቸው ጋር በርካታ የታሪክ አሻራዎችን ጥለዋል።

የመሠረተ ልማት እጥረትና የታላቁ ማኅበር መመሥረት

በወቅቱ ይህ ሰፊ ቀጠና የመኪና መንገድ ያልተሠራበት፣ ጥልቁና አስፈሪው የጀማ ወንዝም ድልድይ ያልነበረው እጅግ ገለልተኛ ስፍራ ነበር። ይህ ሁኔታ የአካባቢውን ማኅበረሰብ ከመካከለኛው የሀገሪቱ ክፍል ጋር ለማገናኘት አስቸጋሪ ከማድረጉም በላይ፣ በጀማ በረሃ የሚንቀሳቀሱ ከባድ ሽፍቶች በንጹሐን መንገደኞች ላይ ዘረፋና ግድያ በመፈጸም ሕዝቡን በከፍተኛ መከራና ጭንቅ ውስጥ ጥለውት ነበር። በተጨማሪም ገበሬው የለፋበትን ምርት ወደ መሀል አገር ለማጓጓዝ የሚጠቀመው በአህያ፣ በበቅሎና በፈረስ ላይ ጭኖ በደከመ እግር መጓዝን ብቻ በመሆኑ ኑሮው በከፍተኛ ጫና የተሞላ ነበር።

ይህንን የሕዝብ እንግልትና መከራ በቅርብ የተመለከቱትና የተረዱት ታዋቂ የአካባቢው ተወላጆች፣ ዘላቂ መፍትሔ ለማምጣት አንድ ታላቅ የልማት ማኅበር አቋቋሙ። የማኅበሩ ዋና ዓላማ ሕዝቡን በማስተባበር ከሙከጡሪ እስከ ዓለም ከተማ የመኪና መንገድ መቅደድና የጀማን፣ የአለልቱን እንዲሁም የሮቢን ወንዝ ድልድዮች በመሥራት ቀጠናውን ከመሀል አገር ጋር ማገናኘት ነበር።

በዚህ ታሪካዊ ማኅበር ውስጥ ካንቲባ ዘውዴሊቀመንበር ሆነው ሲመረጡ፣ ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ደግሞ ዋና ጸሐፊ በመሆን ታላቁን ኃላፊነት ተረከቡ።

የድልድዮቹ መገንባትና የግርማዊ ንጉሠ ነገሥቱ ምረቃ

መንገዱንና ድልድዮቹን የመሥራቱ ታላቅ ተግባር በኢትዮጵያ መንገዶች ድርጅት አማካኝነት ተጀመረ። በዚህ የሥራ ሂደት ውስጥ ዋና ጸሐፊውልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ማኅበረሰቡን በከፍተኛ ንቃት በማስተባበርና የልማት ገንዘብ በማሰባሰብ ረገድ ወደር የሌለው አስተዋጽኦ አበርክተዋል። ከዚህም በላይ አብዛኛውን ጊዜያቸውን፣ ጉልበታቸውንና የግል ገንዘባቸውን ያለ ምንም ስስት በዚህ ታላቅ አገራዊ ሥራ ላይ አውለዋል።

በዚህ ከፍተኛ መሥዋዕትነት ሥራው ተጠናቆ መርሐቤቴና ዕንሳሮ ከመሀል አገር ጋር በቋሚነት ተገናኙ። የጀማ፣ የሮቢና የአለልቱ ድልድዮች ተሠርተው ሲያልቁ፣ በታላቁ የምረቃ በዓል ላይ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በአካል ተገኝተው ድልድዮቹን በክብር መረቁ። በዚህ ታሪካዊ የምረቃ ሥነ ሥርዓት ላይ ልጅ ዓለሙ ሕፃን የነበረችውን ውድ ልጃቸውን አዜብ ዓለሙን አስከትለው ተገኝተው ነበር።

የፓርላማ ምርጫ የታሪክ ገጽታ

ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም መጻሕፍትን ከማንበብና ዕውቀትን ከመቅሰም የማይሰለቹ ታላቅ ምሁር በመሆናቸው፣ በዘመኑ ከነበሩት ዕውቅ ግለሰቦች የላቀ እውቀትና ብስለት ነበራቸው። በጥልቀት ባላቸው ዕውቀትና በማኅበረሰቡ ዘንድ ባተረፉት ታላቅ በጎ ተግባር ምክንያት፣ በንጉሠ ነገሥቱ ዘመን ለፓርላማ አባልነት በዕጩነት እንዲቀርቡ ተደረገ። በምርጫው ወቅት የእሳቸው መለያ ምልክት “የነጭ እርግብ” ነበረች።

ይሁን እንጂ፣ ምርጫ ቢደረግ በሕዝቡ ዘንድ ባላቸው ከፍተኛ ተወዳጅነት ምክንያት መመረጣቸው ፍጹም እርግጠኛ ስለነበር፣ በወቅቱ የነበሩ አንዳንድ የፖለቲካ መከላከላዎች ምርጫው ተለዋውጦ ሌላ ሰው እንዲተላለፍ ተደረገ። ይህ የተደረገው ምርጫው ተካሂዶ ቢሆን ኖሮ፣ የመርሐቤቴና የዕንሳሮ ሕዝብ “"የመረጥናቸው ልጅ ዓለሙ የታሉ?"” ብሎ ጠንካራ ጥያቄ እንዳያነሳ ለማድረግ ታስቦ የተመራ ዘዴ ነበር።

የልጅ ዓለሙ በጎ ተግባርና ዝነኛዋ "ጣውላዋ ቤት"

ልጅ ዓለሙ ለሰዎች በጎ በማድረግ የታደሉ፣ የተቸገሩትን ባላቸው አቅም ሁሉ ለመርዳት የማይሰለቹ እውነተኛ ደግ አባት ነበሩ። የታመመውን ያሳክሙ፣ የሌለውን ይረዱ ነበር። በተለይም ከተለያዩ የገጠር አካባቢዎች ተቸግረው ወደ አዲስ አበባ የመጡ ወገኖች እሳቸው ቤት ከደረሱ፣ ችግራቸው ተፈትቶላቸውና ተደግፈው በደስታ ወደ አገራቸው ይመለሱ ነበር።

በአቶ ዓለሙ ግቢ ውስጥ የምትገኘው "ጣውላዋ ቤት" የተሰኘችው ማረፊያ፣ ከዕንሳሮና ከመራቤቴ ለሚመጡ የገጠር ገበሬዎችና እንግዶች ሁሉ ዋና መጠጊያና የፍቅር ማዕከል ነበረች። ገበሬዎቹ ወደ አዲስ አበባ ሲመጡ የሚያውቁት የአቶ ዓለሙን ቤት ብቻ በመሆኑ “"የአቶ ዓለሙ ቤት የት ነው?"” እያሉ በቀጥታ ግቢው ይገባሉ። አቶ ዓለሙ ያንገቱን እንግዳ አወቁትም አላወቁትም፣ የታመመውን ሕክምና ቦታ ወስደው እስኪድን ድረስ እቤታቸው አስቀምጠው አሳክመው ይልኩት ነበር።

ለፍርድ ቤት ክርክር የመጣው ሰውም ያለ ምንም ሥጋት በዚሁ ቤት ተቀምጦ እየተስተናገደ ክርክሩን ይከታተላል፤ ዕቃ ለመግዛት ከአገር ቤት የመጣውም የፈለገውን ገዝቶ እስኪመለስ ድረስ በዚሁ ጣውላዋ ቤት በነፃነት ያርፋል። አቶ ዓለሙ እንግዳን በማስተናገድ ረገድ ፈጽሞ መሰላቸት የማይታይባቸው ሲሆን፣ የዕድሜ አጋራቸው ወይዘሮ ጤናዬም እንደዚሁ ያለ ምንም መሰልቸት እንግዶችን በፍቅርና በፈገግታ ያስተናግዱ ነበር።

ለዚህም እንደ ትልቅ ማሳያ የሚጠቀሰው፡- አንድ የኔታ የሚባሉ ታላቅ አባት ለእርስት ክርክር ከጎንደር መጥተው ሳለ፣ አቶ ዓለሙ በቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን አግኝተው እቤታቸው ወሰዷቸው። እኚህን አባት እቤታቸው አስቀምጠው ለብዙ ዓመታት የፍርድ ቤት ክርክራቸውን እንዲከታተሉ የረዷቸው ሲሆን፣ በኋላ ላይ ደርግ መጥቶ የመሬት ክርክር ሕጉ ሲቆም ነበር አባቱ በሰላም ወደ አገራቸው የተመለሱት።

የወንድማማቾች ልጆች አስተዳደግና የዕረፍት ጊዜ

የልጅ ዓለሙ (አባባ) ታላቅነት ይበልጥ የሚታወቀው በቤተሰብ ፍቅር ላይ ነበር፤ የወንድሞቻቸው ልጆች በሙሉ ማለት ይቻላል ያደጉትና የተንከባከቧቸው በዚህችው በ"ጣውላዋ ቤት" ውስጥ ነበር። ትምህርት ቤት ሲዘጋ፣ የሁሉም ወንድማማቾች ልጆች ከአገር ቤት ተሰብስበው የዕረፍት ጊዜያቸውን ለማሳለፍ አዲስ አበባ አባባ (ልጅ ዓለሙ) ጋር ይመጣሉ።

አባባ ከሥራ በሚመለሱበት ወቅት፣ ልጆቹ መጻሕፍትን እንዲያነቡ ያደርጉና ምን ያህል እንደተረዱ ለማወቅ ጥያቄዎችን ይጠይቋቸዋል። ከዚያም በመቀጠል የመጻሕፍቱን ዋና ጭብጥና ቁም ነገር ራሳቸው ልጅ ዓለሙ በሚገባ እያብራሩ ልጆቹን ያስተምሯቸውና ይኮተኩቷቸው ነበር። በዚህም ምክንያት ልጆቹ የዕረፍት ጊዜያቸውን በሙሉ መጻሕፍት በማንበብና በጸሎት መንፈሳዊ ሕይወት ያሳልፉ ነበር።

መንፈሳዊ ሕይወትና የሕይወት ፍጻሜ

አቶ ዓለሙ ወልደማርያም ለመንፈሳዊ ሕይወታቸው ከፍተኛ ትኩረትና ክብር ይሰጡ ነበር። አብዛኛውን ትርፍ ጊዜያቸውን የቤተ ክርስቲያንና የሃይማኖት መጻሕፍትን በማንበብ ያሳልፉ ነበር። ከዚህም ባለፈ፣ በትውልድ ቦታቸው የሚገኘውን የውድ አባታቸውን ታሪክ የያዘውን የ"ወዶ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያንን" በቅዱስ ሜሮንና በውስጥ የቅድስት አገልገሎት ነዋየ ቅድሳት ሙሉ በሙሉ ያሟሉና ያስዋቡ እሳቸው ነበሩ። በዓመቱ በሰኔ ፲፪ (12) እና በኅዳር ሚካኤል ዕለት በቦታው በመገኘት፣ ለካህናት አልባሳትን፣ የወርቅና የብር መስቀሎችን እንዲሁም ልዩ ልዩ የቅዳሴ ቁሳቁሶችን በስጦታ በማበርከት ቤተ ክርስቲያንን በታላቅ ልብ ያገለግሉ ነበር።

ልጅ ዓለሙ ከዚህ ሁሉ ሁለገብ መንፈሳዊና ማኅበራዊ ሕይወት በተጨማሪ፣ ከቀደመው መደበኛ የመንግሥት ሥራቸው በጡረታ ከተገለሉ በኋላ፣ በኢትዮጵያ አርበኞች ማኅበር ውስጥ በዋና ጸሐፊነት በመቀጠር አገራቸውንና አርበኛ ጓዶቻቸውን በታማኝነት ሲያገለግሉ ቆይተዋል።

ይሁንና በዚህች ምድር ላይ ምንም ያህል ታላቅና መልካም በጎ ተግባራትን ቢያከናውኑ፣ ሞት ለሰው ልጅ የማይቀር የሕይወት ዕዳ ነውና— ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም በተወለዱ በ፷፯ (67) ዓመታቸው፣ ነሐሴ ፯ (7) ቀን ፲፱፻፸፮ (1976) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም ድካም አርፈው በሞት ተለዩ። ጥለውት ያለፉት ታላቅ ስምና መልካም አሻራም ለዛሬው የቤተሰብ ማኅበር ታላቅ መሠረት ሆነ።

ውልደትና የመንፈሳዊ ዕውቀት መሠረት

አቶ አምደብርሃን ወልደማርያምበ፲፱፻፲፮ (1916) ዓ.ም. ከአባታቸው ከአቶ ወልደማርያም ካሳና ከእናታቸው ከወይዘሮ ወለተጊዮርጊስ (እማሆይ) በዕንሳሮ ወረዳ ልዩ ስሙ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል በተባለው ታሪካዊ ስፍራ ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስ፣ የአባታቸውን መለየት ተከትሎ ታላቅ ወንድማቸው አቶ ግርሻ (ኃይለጊዮርጊስ) ኃላፊነቱን በመውሰድ በቤት ውስጥ ከፊደል መቁጠር ጀምሮ እስከ ዳዊት መድገም ድረስ ያለውን መሠረታዊ ዕውቀት በሚገባ አስተማሯቸው።

ዳዊትን በተሳካ ሁኔታ ከደገሙ በኋላ፣ ወደ ጥልቁ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት በመሻገር በቱሉ ሞጆ ሚካኤል በሚገኘው የቤተ ክህነት ትምህርት ቤት በታላቁ ሊቅ በየኔታ አደለኝ ዘንድ የዜማ፣ የአቋቋም እና የቅዳሴን ረቂቅ ትምህርት በጥልቀት ተምረዋል።

የስደት ዘመንና የአርበኝነት ድንቅ ተጋድሎ

አቶ አምደብርሃን በትምህርት ላይ ሳሉ፣ ፋሺስት ጣሊያን አገራችንን በግፍ የወረረበት ታሪካዊ ፈተና ገጠመ። የትውልድ መንደራቸው ወዶ ሚካኤል በጠላት ጦር በመወረሩ ምክንያት፣ ከወላጅ እናታቸው ከእማሆይ ወለተጊዮርጊስ እና ከሁለት ወንድሞቻቸው (ከሣህለማርያምና ከብርሃነሥላሴ) ጋር በመሆን፣ መጠጊያ ፍለጋ ቃሲም ሥላሴ ወደምትኖረው ታላቅ እህታቸው ወደ ወይዘሮ ወለተማርያም (አበባ) ቤት ተሰደዱ።

ያንን የመከራ ዘመን በጽናት እያሳለፉ ሳሉ፣ አገራዊ ግዴታቸው አላሳረፋቸውም። ታላቅ ወንድማቸው ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም በዕንሳሮ፣ በመርሐቤቴና በጀማ በረሃዎች ውስጥ ከጠላት ጋር በአርበኝነት ሲጋደሉና ሲተናነቁ፣ አቶ አምደብርሃንም የወንድማቸውን የጀግንነት መስመር ተከተሉ። እሳቸውም ሕይወታቸውን ለአደጋ አጋልጠው እጅግ አስቸጋሪ በሆኑት በረሃዎችና የጠላት ምሽጎች ውስጥ የአርበኞችን ምስጢራዊ ደብዳቤዎች በመውሰድና በመላለክ (በመልእክተኛነት) ለአገራቸው ነጻነት ታላቅና የማይረሳ አስተዋጽኦ አበርክተዋል።

ወደ ጸጥታው ሕይወት መመለስና ትዳር

የአምስት ዓመቱ የመከራ ዘመን አብቅቶ ጠላት አገራችንን ለቆ ሲወጣ፣ አቶ አምደብርሃን ወደ ውድ ትውልድ አገራቸው ተመለሱ። በትውልድ ቀያቸውም በመቀመጥ እግዚአብሔር በሰጣቸው ልዩ የጽሕፈት ክህሎት በመጠቀም ቤተ ክርስቲያንን በታማኝነት ያገለገሉ ሲሆን፣ ከዚህም ጎን ለጎን በእርሻና በግብርና ሥራ ላይ ተሰማርተው ቤተሰባቸውን በሐቅና በክብር ያስተዳድሩ ነበር።

በመቀጠልም የሕይወት አጋራቸው ከሆኑት ከወይዘሮ እቴነሽ ጋር በትዳር በመጣመር፣ ብቸኛ ፍሬያቸውንና ውድ ልጃቸውን መምህርት አበራሽን ወልደው በሥርዓት አሳደጉ።

የሕይወት ፍጻሜና ዝክር

አቶ አምደብርሃን ወልደማርያም በሕይወታቸው መገባደጃ ላይ በጽኑ በመታመማቸው ምክንያት፣ ታላቅ ወንድማቸው ልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ወደ አዲስ አበባ ወሰዳቸው። በወንድማቸው ቤት ለረጅም ጊዜ በሕክምና ሲረዱና ሲንከባከቧቸው የቆዩ ቢሆንም፣ ባደረባቸው ሕመም ምክንያት በዚያው በአዲስ አበባ በወንድማቸው ቤት እያሉ ከዚህ ዓለም ድካም አረፉ። ሥርዓተ ቀብራቸውም በታላቅ ክብር በአዲስ አበባ በቅዱስ ዮሐንስ ቤተ ክርስቲያን ተፈጽሟል።

የመምህርት አበራሽ እና የዳንኤል ታሪክ

የአቶ አምደብርሃን ብቸኛ ልጅ የነበሩት መምህርት አበራሽ፣ የአባቶቿንና የቤተሰቧን የመማርና የማስተማር መልካም እሴት በመከተል አገሯን በታማኝነትና በቅንነት በመምህርነት ሙያ ለረጅም ዘመናት አገልግላለች። ትውልድን ስታንጽና ስታስተምር የቆየችው መምህርት አበራሽ፣ በሕይወቷ መገባደጃ ላይ ባደረባት ሕመም በሕክምና ስትረዳ ቆይታ፣ በ፪፻፯ (2007) ዓ.ም. በቡታጅራ ከተማ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየች።

መምህርት አበራሽ በሕይወት ዘመኗ ዳንኤል የተባለ አንድ ወንድ ልጅ ወልዳ የነበረ ቢሆንም፣ የእግዚአብሔር ፈቃድ ሆኖ ዳንኤልም እናቱ መምህርት አበራሽ ከዚህ ዓለም በተለየች በጥቂት ዓመታት ውስጥ በወጣትነቱ ይህችን ዓለም በሞት ተሰናብቷል። በዚህም የአቶ አምደብርሃን ወልደማርያም የትውልድ ሐረግ ምድራዊ ጉዞውን አጠናቋል። ይሁን እንጂ የእሳቸው፣ የልጃቸውና የልጅ ልጃቸው መልካም ስምና ታሪክ በዚህ የቤተሰብ ማኅበር መዝገብ ውስጥ ለዘላለም በክብር ሲዘከር ይኖራል።

ውልደትና የስደት ዘመን ፈተና

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ከአባታቸው ከአቶ ወልደማርያም ካሳና ከእናታቸው ከእማሆይ ወለተጊዮርጊስበሰኔ ፯ (7) ቀን ፲፱፻፲፰ (1918) ዓ.ም. በእሑድ ቀን በዕንሳሮ ወረዳ ልዩ ስሙ ቱሉ ሞጆ ሚካኤል በተባለው ስፍራ ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምህርት ሲደርስ፣ አባታቸው በ9 ዓመታቸው በመሞታቸው ምክንያት፣ ታላቅ ወንድማቸው አቶ ግርሻ (ኃይለጊዮርጊስ) ኃላፊነቱን በመውሰድ ከፊደል መቁጠር እስከ ዳዊት መድገም ድረስ ያለውን መሠረታዊ ትምህርት በቤት ውስጥ በሚገባ አስተማሯቸው። በመቀጠልም በቱሉ ሞጆ ሚካኤል በሚገኘው የቤተ ክህነት ትምህርት ቤት በታዋቂው ሊቅ በየኔታ አደለኝ ዘንድ የዜማ፣ የአቋቋምና የቅዳሴ ትምህርትን በሚገባ ቀሰሙ።

ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ፋሺስት ጣሊያን እናት አገራችንን በግፍ የወረረበት ታሪካዊ ፈተና ገጠመ። የትውልድ መንደራቸው በጠላት በመወረሩ ምክንያት፣ እናታቸው እማሆይ ወለተጊዮርጊስ ልጆቻቸውን ይዘው ቃሲም ሥላሴ ወደምትኖረው ታላቅ እህታቸው ወደ ወይዘሮ ወለተማርያም (አበባ) ቤት ተሰደዱ። ወይዘሮ ወለተማርያም የቃሲም ታዋቂ ባላባት የነበሩትና በጠላት እጅ በግፍ የተገደሉት የአቶ ተክሉ አረዶ ባለቤት ነበሩ። በዚያ የመከራ ዘመን ወጣቱ ብርሃነሥላሴ ከአቶ ተክሉ ልጅ ከነበሩት ከአቶ ከበደ ተክሉ (የመምህርት አልታዬ ወላጅ አባት) ጋር አብረው በፍቅር ያደጉ ሲሆን፣ በቃሲም ሥላሴ ቤተ ክርስቲያንም በድቁና ማዕረግ አብረው እየቀደሱና እያገለገሉ ያንን አስቸጋሪ ጊዜ በጽናት አሳለፉ። ያ የመከራ ዘመን አልፎ ጣሊያን ድል ተመትቶ ከአገር ሲወጣ፣ እንደገና ወደ ትውልድ መንደራቸው በመመለስ በቱሉ ሞጆ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን በድቁና ማዕረግ ማገልገላቸውን ቀጠሉ።

ወደ መሀል አገር ጉዞና የቢትወደድ መኮንን አመኔታ

በመቀጠልም የተሻለ ሥራና ሕይወት ፍለጋ ወደ አዲስ አበባ በመምጣት ከታላቅ ወንድሙ ከልጅ ዓለሙ ወልደማርያም ጋር ተቀላቀለ። ወጣቱ ብርሃነሥላሴ እጅግ ብሩህ አእምሮ ያለውና የዕውቀት ባለቤት በመሆኑ፣ በወቅቱ የግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ አማካሪና ከፍተኛ ሥልጣን የነበራቸው ታዋቂው ባለሥልጣን ራስ ቢትወደድ መኮንን እንዳልክላቸው ብቃቱን ተመልክተው የልዩ ጸሐፊያቸውና የእርስታቸው ጠባቂ አድርገው ሾሙት። በሥራው ፍጹም ታታሪና ጠንካራ በመሆኑም፣ ይበልጥ በማደግ ወደ ትውልድ አገሩ በመመለስ የታዋቂው ባለሥልጣን የነበሩትን የአምስት ወረዳዎች ሰፊ መሬት (ዕርስት) በዋና አስተዳዳሪነትና በጸሐፊነት በታማኝነት ሲያገለግል ቆይቶ ወደ ትውልድ ቀዬው ተመለሰ።

የገጠር ሕይወትና የዘመናዊነት ስልጣኔ አሻራ

ወደ ወዶ ሚካኤል ከተመለሱ በኋላ፣ ወይዘሮ ፈትለወርቅ ወልደሚካኤልን በሕግ አግብተው ትዳር መሠረቱ። በዚህም የመጀመሪያ ልጆቻቸውን አስቴር ብርሃነሥላሴን እና አጥናፉ ብርሃነሥላሴን በዚያው ወለዱ። በዚያን ዘመን በገጠር ማኅበረሰብ ውስጥ ጥሩ ሕይወት የሚኖሩ ከሚባሉትና በከተማ አኗኗር ከሚኖሩ ታዋቂ ቤተሰቦች ተርታ ይመደቡ ነበር።

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ልዩ የተፈጥሮ ስጦታና ብስለት የነበራቸው በመሆኑ፣ በገጠር ይኖሩ እንጂ አኗኗራቸው ፍጹም ዘመናዊ ስልትን የተከተለ ነበር። ከሚደነቁበት ታላቅ ሥራቸው መካከል በዚያ ዘመን በገጠር ማኅበረሰብ ዘንድ እንደ ትልቅ ድንቅ የሚታይ የግንብ ፎቅ ቤት መሥራታቸው ቀዳሚው ነው። በተጨማሪም በዘመኑ እጅግ ብርቅ የነበረውን የልብስ ስፌት መኪና በመግዛት፣ የሚያውቋቸውን ሰዎች ልብሶችና የቤተ ክርስቲያን የቅዳሴ አልባሳትን እጅግ አሳምረው በገዛ እጃቸው ይሰፉ እንደነበር ባለቤታቸው ወይዘሮ ፈትለወርቅ በአድናቆት ይመሰክሩላቸው ነበር።

በጊዜው የሸክላ ማጫወቻ (ግሪማፎን) ማግኘት የማይታሰብ በነበረበት ዘመን፣ እሳቸው ግን የሸክላ ማጫወቻውን ገዝተው በማምጣት፣ ለአካባቢው ሕብረተሰብ በመክፈት ያዝናኑም ነበር። ከሚጫወቱት የሸክላ ዜማዎች መካከል እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ በአካባቢው ማኅበረሰብ ዘንድ በናፍቆት የሚታወሰው የታዋቂዋ ድምፃዊት የንጋቷ ከልካይ ዘፈን የነበረ ሲሆን፣ ስንኙም የሚከተለው ነበር፦

ጎፈሬ ጎፈሬ ሁኝልኝ፣እኔ ሰራሻለሁ አንቺ ካማርሽልኝ!

የውትድርና ጥሪ፣ ከባዱ ሥልጠናና የቤተሰብ ሕይወት

በወቅቱ ወታደራዊ ሥልጠናው የሚሰጠው በእንግሊዝ መኮንኖች አማካኝነት የነበረ ሲሆን፣ ሥልጠናውና ፈተናው እጅግ ከባድና ፈታኝ ነበር። ወጣቱ ብርሃነሥላሴ የተሰጠውን ከባድ ፈተና ሁሉ በብቃት በማለፉ፣ ወደ ሆለታ ገነት ጦር ትምህርት ቤት ተልኮ የእጩ መኮንንነት ኮርስ በመውሰድ በጥሩ ውጤት ተመረቀና የምክትል መቶ አለቅነት ማዕረግን ተጎናጸፈ።

በማዕረጉ በአዲስ አበባ ጥቂት ጊዜ ካገለገሉ በኋላ፣ ወደ ሙሉ መቶ አለቅነት አድገው የ13ኛው ሻለቃ የመቶ አዛዥ በመሆን አገራቸውን ማገልገል ቀጠሉ። በመቀጠልም ወደ ነገሌ ቦረና የተሰጣቸውን ግዳጅ በብቃት ተወጡ። በዚያ ቆይታቸው ሦስተኛ ልጃቸው ሠራዊት ብርሃነሥላሴ ተወለደች። ከነገሌ ቦረና ተቀይረው ወደ አዲስ አበባ በመምጣት የ11ኛው ሻለቃ የመቶ አዛዥ በመሆን አገለገሉ። በዚህም ወቅት አዲስ አበባ ውስጥ ሰላማዊት የምትባል ልጅ የተወለደች ቢሆንም፣ ቤተሰቡ ወደ ፍቼ ከተማ እንደመጣ በድንገት ታማ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየች።

በመቀጠልም በፍቼ ከተማ የተወለዱት ልጆቻቸው የሚከተሉት ናቸው፦

• መሠረት ብርሃነሥላሴ
• ኤልሳቤጥ ብርሃነሥላሴ
• ሰብለወንጌል ብርሃነሥላሴ
• ያሬድ ብርሃነሥላሴ
• ሄኖክ ብርሃነሥላሴ

የተደራጀ የቤተሰብ አስተዳደርና የቁምነገር ምስጢር

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ለሥራ ግዳጅ ቤተሰባቸውን በፍቼ ከተማ ጥለው ወደ ተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች ቢሄዱም፣ ለቤተሰባቸው የነበራቸው ኃላፊነትና ፍቅር ወደር የለውም ነበር። ካሉበት ቦታ ሆነው አቶ ወልዴ ገለቱ በተባሉ እጅግ ታማኝ የልብ ወዳጃቸው አማካኝነት ከደሞዛቸው ገንዘብ እያስቆረጡ በየወሩ ለቤተሰባቸው ይልኩ ነበር። አቶ ወልዴ በዕቁብ የሚልኩትን ገንዘብም በአግባቡ ያጠራቅሙላቸው ነበር። በተጨማሪም ሻለቃ ብርሃነሥላሴ የራሳቸውን የእህል ወፍጮ ተክለው ስለነበር፣ ቤተሰቡ ከዚህ ወፍጮ በሚገኘው ቋሚ ገቢ ኑሮውን በደስታ ያስተዳድር ነበር።

የኦጋዴን ጦርነት ግንባርና የታሪክ ጀግንነት

መለኮታዊ ጥበቃና ተዓምራቱ በጦር ግንባር

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በዚያ አስፈሪ የኦጋዴን ጦርነት ወቅት፣ ከብዙ እልቂትና ተከታታይ አደጋዎች በድንቅ ተዓምራት እንደዳኑ ለቤተሰቦቻቸው በታላቅ ምስጋና ይናገሩ ነበር። ከእነዚህም መካከል በታሪክ የማይረሱ ሁለት ክስተቶች ተጠቃሽ ናቸው፦

• የቅዱስ ሚካኤል ዕለት ተዓምር፦ በአንድ ወቅት ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ከጦር ጓዶቻቸው ጋር ከአንድ ታላቅ ዛፍ ሥር ተቀምጠው ሳለ፣ ሳያውቁት የሶማሊያ ወታደር በዛፉ ቅርንጫፎች ላይ ተደብቆ ኖሮ ነበር። ጠላት ቃታውን ስቦ ሊያጠፋቸው ጥቂት ሰኮንዶች ሲቀሩት፣ በአጋጣሚ አንዱ ጓዳቸው ድንገት ቀና ብሎ አይቶ ሳይቀድመው ተኩሶ ገደለው። ያ የሞት አፋፍ የተሻገሩበት ዕለት የቅዱስ ሚካኤል ዕለት ነበር።
• የመጋቢት አቦ እሳቤ፦ በሌላም ጊዜ ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ጂፕ እየነዱ በከፍተኛ ፍጥነት ሲጓዙ፣ ጠላት ባለፉበት መንገድ ላይ ቦንብ ቀብሮ ነበር። መኪናዋ መንገዱን ባለፈች በጥቂት ሰኮንዶች ውስጥ ቦንቡ ፈነዳ፤ እነሱ ግን ተአምራዊ በሆነ ሁኔታ ተረፉ። ይህ ዕለት የመጋቢት አቦ (መጋቢት 5)ነበር።

በዚህ ተአምር ምክንያት፣ ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በኋላ ላይ በፍቼ ከተማ መኖሪያ ቤታቸው በየዓመቱ የመጋቢት አቦ ዕለትን በታላቅ ድግስ ለእግዚአብሔር የምስጋና መሥዋዕት በማቅረብ ያከብሩት ነበር። በዚያ ጦርነት ብዙ የቅርብ ጓደኞቻቸው ሲያልፉ፣ እሳቸው ግን ምንም ጉዳት ሳይደርስባቸው ግዳጃቸውን በድል ፈጽመው ወደ አዲስ አበባ ተዛወሩ።

የአራተኛ ክፍለ ጦር አገልግሎትና የልሂቁ አየር ወለድ ሥልጠና

ወደ አዲስ አበባ ከተዛወሩ በኋላ በመጀመሪያ በአራተኛ ክፍለ ጦር ውስጥ አገራቸውን በታማኝነት ማገልገላቸውን ቀጠሉ። ይሁን እንጂ ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ውስጣቸው ያለው የትምህርት፣ የዕውቀትና የዕድገት ፍላጎት ከፍተኛ ስለነበር፣ በወቅቱ የአገሪቱ ታላቅና ልሂቅ የጦር ክፍል ወደነበረው ወደ አየር ወለድ (Airborne) የጦር ትምህርት ቤት ለመግባት የቀረበውን እጅግ ከባድ ፈተና ተፈተኑ። ፈተናውንም በጥሩ ውጤት በማለፍ ሥልጠናውን ለመጀመር በብቃት ተመረጡ።

የመጀመሪያውን የአየር ወለድ ወታደራዊ ሳይንስ ትምህርት የወሰዱት በሐዋሳ (አዋሳ) ከተማ ነበረ። በወቅቱ ሥልጠናው በአካልም ሆነ በሥነ-ልቦና እጅግ ከባድና ፈታኝ የነበረ ሲሆን፣ ዋና አሰልጣኞቻቸውም በዓለም ታዋቂ የነበሩት የእስራኤል የጦር መኮንኖች(ኮማንዶዎች) እንደነበሩ ታሪክ በኩራት ያስታውሰዋል።

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በሥልጠናቸው ወቅት ቁጥሩ የበዛ ጊዜያትን ከበረራ አውሮፕላን ላይ በፓራሹት (በጃንጥላ) ወደ መሬት በመወርወር ድንቅ ብቃታቸውን አሳይተዋል። ለቤተሰቦቻቸው ታሪካቸውን በናፍቆት ሲያጫውቱ እንደተናገሩት፤ ብዙ ጊዜ አውሮፕላኑ ሥልጠናውን ይበልጥ ለማክበድ ሲል የሚጥላቸው ፈጽሞ በማያውቁት ዱርና ባዕድ ቦታ ነበር። ወታደሮቹ ግን ከተጣሉበት ስፍራ ተነሥተው ኮምፓስና ወታደራዊ ካርታ ብቻ በመጠቀም በብልሃትና በጽናት ተጉዘው ወደ ተፈለገው ምድብ ቦታቸው ይመለሱ ነበር። የበለጠ የሚደነቀው ደግሞ፣ አሰልጣኞቹ በቀጥታ ወደ ሐዋሳ ሐይቅ ውስጥ በፓራሹት የሚጥሏቸው ሲሆን፣ ሻለቃና ጓዶቻቸው ያንን ጥልቅ ሐይቅ በዋና በመሻገር መሣሪያቸውን ይዘው ወደ ምድብ ቦታቸው በድል ይመለሱ ነበር። ይህንን ሁሉ መራራ ፈተና በከፍተኛ ጀግንነት ካለፉ በኋላ፣ የአየር ወለድ የክንፍ ዓርማ (Airborne Wings Badge) እና የታማኝነት የምስክር ወረቀት በክብር ለመቀበል በቅተዋል።

የደብረ ዘይቱ የኮማንዶ ሥልጠናና ድንቅ ብቃት

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በሐዋሳ ከወሰዱት ከባድ የአየር ወለድ ሥልጠና በተጨማሪ፣ በደብረ ዘይት (ቢሾፍቱ) ልዩ የኮማንዶ ሥልጠና ማእከል በመግባት እጅግ አስቸጋሪና ሕይወትን አደጋ ላይ የሚጥሉ በርካታ የመሰናክል ፈተናዎችን በብቃት አልፈዋል። ከእነዚህ ድንቅ ሥልጠናዎች መካከል፦

• በጥልቁ ገደል ላይ በተወጠረ ነጠላ ገመድ ላይ ብቻ በብልሃት መጓዝ፣
• በከፍተኛ ፍጥነት እየተንቀሳቀሰ ከሚሄድ ወታደራዊ መኪና ላይ ሳይደናቀፉ መዝለል፣
• ነበልባሉ ወደ ሰማይ ከሚነድድ እሳት ውስጥ በጭንቅላት ሾልኮ በሰላም መውጣት የመሳሰሉት ይገኙበታል።

እነዚህን የመሳሰሉ የልዩ ኮማንዶ (Special Commando) የላቁ ወታደራዊ ጥበቦችን በከፍተኛ ማዕረግ በማጠናቀቅ ልዩ የምስክር ወረቀት ለመቀበል በቅተዋል።

ለቤተሰብ የነበረው ፍቅርና ሳምንታዊው የፍቼ ጉዞ

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ አገራቸውን በጀግንነት የሚያገለግሉ ቆራጥ ወታደር ቢሆኑም፣ ቤተሰባቸውንና ልጆቻቸውን እጅግ የሚወዱ አርአያ አባት ነበሩ። አዲስ አበባ ላይ በሥራ ተወጥረው በሚሰሩበት ወቅት እንኳ፣ ቤተሰቦቻቸውን በፍቼ ከተማ ትተው ስለነበር የናፍቆት ርቀቱ አልበገራቸውም ነበር። ሁልጊዜ በየሳምንቱ ቅዳሜ የሥራ ሰዓት ሲያበቃ ወደ ፍቼ ቤተሰቦቻቸው ዘንድ ይመጡና፣ እሑድን ካሳለፉ በኋላ ሰኞ ሳይነጋ በሌሊት ተነሥተው ወደ አዲስ አበባ ሥራቸው ይመለሱ ነበር።

የመኪና አደጋው፣ "ወርቅ ጥርሱ" እና የጥገና ተሰጥኦአቸው

ለዚህ ሳምንታዊ የፍቼ መመላለሻ ጉዟቸው መጀመሪያ ላይ አንድ ቀይ መኪና ገዝተው ነበር። ከሕይወት ታሪካቸው የማይረሳውና ፈጣሪ እንደገና ያተረፋቸው ክስተት የተፈጸመውም በዚህች መኪና ነበር። አንድ ቀን ከታላቅ ወንድማቸው ከሀምሳ አለቃ ዘውዴ ጋር ሆነው ከፍቼ ወደ አዲስ አበባ በመጓዝ ላይ ሳሉ፣ መኪናዋ በድንገት ተገልብጣ ከጥቅም ውጭ ሆነች። ሁለቱም ከአደጋው የተረፉ ቢሆንም፣ በሀምሳ አለቃ ዘውዴ የእጅ ጣቶች ላይ ቋሚ ጉዳት ሲደርስ፣ ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ደግሞ የፊት ጥርሳቸው ወልቆ በኋላ ላይ በምትኩ የወርቅ ጥርስ አሰክተው ነበር።

የተሸለሟቸው ታላላቅ አገራዊ ኒሻኖችና የአገልግሎት ዘመን

እኝህ ታላቅ፣ ጀግናና ብሩህ አባት ለአገራቸው ሉዓላዊነት በፈጸሙት ውለታ የሚከተሉትን ታላላቅ ኒሻኖችና ሽልማቶች ተጎናጽፈዋል፦

• የአየር ወለድ የክንፍ ዓርማ (Airborne Wings Badge) — በሐዋሳ ከእስራኤል መኮንኖች የወሰዱት፣
• የ15 ዓመት ታማኝ አገልግሎት የዳግማዊ ምኒልክ የብር መኮንን ኒሻን፣
• የ20 ዓመት የረጅም ዘመን አገልግሎት የዳግማዊ ምኒልክ የወርቅ ኒሻን፣
• የኢትዮጵያ የክብር ኮኮብ ባለደረጃ (1ኛ ደረጃ) ታላቅ ኒሻን፣
• የኮማንዶ የምስክር ወረቀት፣
• የሦስተኛ ክፍለ ጦር ተዋጊ አርማ።

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ረጅም የአገልግሎት ዘመናቸውን (ከ፲፱፻፵፬ — ፲፱፻፮፮ ዓ.ም.) በተለያዩ የኢትዮጵያ ክፍሎች በመዘዋወር አገልግለዋል፦ በ13ኛው ሻለቃ (አዲስ አበባ)፣ በ23ኛው ሻለቃ (ነገሌ ቦረና)፣ በ12ኛው ሻለቃ በመረጃ መኮንንነት (ጅማ)፣ በፍቼ ምድር ጦር ማሠልጠኛ በንብረት መኮንንነት (ፍቼ)፣ በ9ኛው ሻለቃ በኮማንዶ ሻንበል አዛዥነት (ሐረር — የኦጋዴን ግንባር ጀብዱ የፈጸሙበት)፣ እና በ4ኛው ክፍለ ጦር ጠቅላይ ማስተባበሪያ በዋና ገንዘብ ያዥነት (አዲስ አበባ)። ማዕረጎቻቸውም በቅደም ተከተል፦ የምክትል መቶ አለቅነት (1944)፣ የሙሉ መቶ አለቅነት (1945)፣ የሻምበልነት/ካፒቴን (1952)፣ እና የሻለቅነት/ሜጀር (1959) ነበሩ።

ሀገራቸውን በታማኝነት ካገለገሉ በኋላ፣ በ፲፱፻፮፮ (1966) ዓ.ም. በገጠማቸው የእግር ሕመም ምክንያት፣ በተወለዱ በ48 ዓመታቸው በሕክምና ቦርድ ውሳኔ ከሚወዱት የውትድርና ሕይወት በጡረታ ለመገለል ተገደዱ። ከዚያም ሙሉ በሙሉ ወደ ፍቼ ከተማ በመሄድ ከቤተሰቦቻቸው ጋር መኖር ጀመሩ።

የጡረታ ዘመን ማኅበራዊ አገልግሎት፣ የቴክኒክና የሕግ ልሂቅነት

ከሁሉ በላይ ደግሞ እጅግ ጥልቅ የንባብ ፍቅር የነበራቸው ምሁር ነበሩ። ታዋቂ ደራሲያን የጻፉ መጻሕፍትንና የትርጉም ሥራዎችን ያለ መሰልቸት ያነቡ ነበር። ይበልጥ የሚደንቀው፣ የኢትዮጵያን ሕገ-መንግሥት፣ የወንጀለኛ መቅጫ ሕጉንና የፍትሐብሔር ሕጉን በጥልቀት አንብበው ጠንቅቀው በመረዳት የአካባቢውን ማኅበረሰብ ይረዱ ነበር። በፍርድ ቤት የሚቸገሩ ምስኪን ሰዎች ወደ እሳቸው ቤት ይመጡና፣ የሕጉን አንቀጽ እየጠቀሱ ማመልከቻና የክስ መከላከያ አሳምረው ይጽፉላቸው ነበር።

የኮሙኒኬሽን ማእከሉ መኖሪያ ቤት እና የታሪካዊቷ ስልክ ቁጥር "63" ዝና

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በዘመናዊ ስልጣኔ ሁልጊዜ ከአካባቢያቸው የቀደሙ አባት ነበሩ። በፍቼ ከተማመኖሪያ ቤታቸው የመጀመሪያውን የፎቅ ቤት ከመሥራታቸውም በላይ፣ በአካባቢው የመጀመሪያው ባለገመድ የስልክ መስመር የገባውም በዚሁ ቤታቸው ነበር። ይህ ስልክ ለቤተሰብ ብቻ ሳይሆን፣ መላው የአካባቢው ማኅበረሰብ ካለ ምንም ክልከላ እንዲጠቀምበት የተደረገ የሕዝብ የጋራ ንብረት ነበር።

በዚያን ዘመን በርካታ የመከላከያ ሠራዊት አባላት በሩቅ ሰሜን—በአስመራ (ኤርትራ) ግንባር ተመድበው ያገለግሉ ነበር። የመገናኛ ዘዴ እጅግ አስቸጋሪ በነበረበት ወቅት፣ ከሩቅ አስመራ ድረስ ወደ ፍቼ ወደ ሻለቃ ቤት ስልክ ይደወል ነበር። ስልክ በሚደወልበት ጊዜ የሻለቃ ልጆች እንደ መልእክተኛ ወፍ ተሰማርተው የተደወለለትን ሰው ለመጥራት ወደየሰፈሩ ይሮጡ ነበር። ይህም ለተለያዩ ቤተሰቦች ታላቅ የደስታና የሕይወት ድልድይ ሆኖ አገልግሏል።

ስልክ መደወል የሚፈልግ ማንኛውም ነዋሪ ወደ ሻለቃ ቤት መጥቶ በነፃነት ይደውል ነበር። ሻለቃ ብርሃነሥላሴም እያንዳንዱ ሰው የቆጠረውን የሂሳብ መጠን ከኢትዮጵያ ቴሌኮሙኒኬሽን (ቴሌ) በስልክ አስጠይቀው የቆጠረባቸውን ብር ብቻ እንዲከፍሉ ያደርጉ ነበር። እስከ አሁን ድረስ በደጃች አበራ ሰፈር ሕዝብ ልብ የታተመችው ታሪካዊቷ ባለ ሁለት አኃዟ "ቁጥር 63" ስልክ ነበረች።

የዕቅድ ሕይወት፣ የሂሳብ ተሰጥኦና የታማኝነት መቅረዝ

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ ሕይወታቸውን ብቻ ሳይሆን የቤተሰብ አኗኗራቸውንም በዕቅድና በፕላን የሚመሩ ስልጡን አባት ነበሩ። እቤት ውስጥ የሚወጡ ወጪዎች በዘፈቀደ ሳይሆን፣ አስቀድሞ የዓመት በጀት ተሰልቶ በየወሩ በጽሑፍ ይሰፍር ነበር።

ድንቅ የሂሳብ መክሊታቸውን ካሳዩባቸው አጋጣሚዎች አንዱ፤ ልጃቸው ወይዘሮ አስቴር ብርሃነሥላሴ የሰላሌ አውራጃ የሴቶች ማኅበር ሊቀመንበር ሆና ለማኅበሩ ትልቅ አዳራሽ በምትገነባበት ወቅት፣ የዚያን አዳራሽ ጠቅላላ የግንባታ ወጪ ሂሳብ ሙሉ በሙሉ የሰሩላት እሳቸው ነበሩ። ኦዲት ሲደረግ ምንም የሳንቲም ጉድለት ሳይታይበት ሙሉው የ80,000 (ሰማንያ ሺህ) ብር ሂሳብ በስኬት ተዘጋ።

በተጨማሪም በቀበሌ ውስጥ በገንዘብ ያዥነት ሲያገለግሉ ሌላ የታማኝነት ታሪክ አስመዝግበዋል። ኃላፊነታቸውን ሲያስረክቡ የቅብብሎሹ ሂሳብ ኦዲት ተደርጎ "ምንም ጉድለት የለበትም" ከተባለ በኋላ፣ ከሂሳብ መዝገቡ ውጪ ትርፍ የሆነ 3,000 (ሦስት ሺህ) ብር በእጃቸው መኖሩን አስተውለው፣ ማንም ሳይጠይቃቸው በፍጹም ታማኝነት አሳውቀው ለቀበሌው አስረከቡ። ይህንን ታሪክ የአካባቢው ዝነኛ መምህራን አቶ ዘውዱ ከበደ እና አቶ ማኅሪ መርሻ ለአዲሱ ትውልድ በምስክርነት ይተርኩት ነበር።

የፍቼ ቀዳሚ የፎቅ ቤትና የእማሆይ ፈትለወርቅ ታላቅ ሚና

ሻለቃ ብርሃነሥላሴ በዘመናዊው የምህንድስናና የስነ-ህንፃ (Architecture) ሳይንስ ያልተማሩ ቢሆንም፣ ተፈጥሯዊ ብልህነታቸውን በመጠቀም በፍቼ ከተማ የሚገኘውን ታላቅ መኖሪያ ቤታቸውን ሙሉ ንድፍ ራሳቸው አውጥተዋል። ይህን ንድፍ ለታዋቂው አናፂ ለአቶ ሉሉ ሰጥተው፣ አቶ ሉሉም ባለ አንድ ፎቅ ቤት አድርገው ሠርተው አስረከቧቸው። ያ ቤት "የሻለቃ ብርሃኔ ፎቅ" እየተባለ ለብዙ ዘመናት የከተማዋ ምልክት ሆኖ ቆይቷል፤ ምናልባትም ለፍቼ የመጀመሪያው የፎቅ ቤት ሳይሆን አይቀርም።

ለዚህ ታላቅ የቤተሰብ ስኬት የጀርባ አጥንት በመሆን፣ ልጆችን በትዕግሥትና በጥበብ በማሳደግና በማስተማር ባለቤታቸው እማሆይ ፈትለወርቅ አንበሳውን ድርሻ ተወጥተዋል። የሻለቃ ታሪክ የጀግንነት ታሪክ ብቻ ሳይሆን የእማሆይ ፈትለወርቅ የጽናትና የዕንቁ እናትነት ታሪክ ጭምር ነው።

የሕይወት ፍጻሜና የዕረፍት ዘመን

እኚህ ታላቅ ጀግና አባት በገጠማቸው ሕመም ምክንያት በሕክምና ሲረዱ ቆይተው፣ በተወለዱ በ፸፪ (72) ዓመታቸው፣ ሐምሌ ፲፱ (19) ቀን ፲፱፻፺ (1990) ዓ.ም. ከዚህ ዓለም ድካም አርፈው በሞት ተለይተዋል።

ጥለውት የሄዱት አርአያነት ያለው መልካም ስምና ታሪክ ዛሬም በመቶኛ ዓመት የልደት መታሰቢያቸው ላይ በታላቅ ኩራትና ክብር ይዘከራል!